Odstąpienie od umowy handlowej: kiedy przysługuje i jak je zapisać
Gdy kontrahent zawodzi, a umowa milczy, firma traci czas i pieniądze. Ten tekst wyjaśnia, kiedy przysługuje odstąpienie, jak je zapisać i jakie skutki niesie.
Odstąpienie od umowy to jedno z najmocniejszych narzędzi, jakie daje prawo cywilne. Pozwala zakończyć współpracę z kontrahentem, który nie wywiązuje się ze zobowiązań, i uwolnić się od dalszych świadczeń. Źle przeprowadzone może jednak obrócić się przeciwko osobie, która z niego skorzystała.
W obrocie między przedsiębiorcami nie stosuje się konsumenckiej zasady czternastu dni na odstąpienie. Obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego oraz to, co strony zapisały w umowie. Warto więc wiedzieć, kiedy odstąpienie przysługuje z mocy ustawy, a kiedy trzeba je wprowadzić do dokumentu.
Kiedy odstąpienie przysługuje z mocy ustawy
Kodeks cywilny przewiduje odstąpienie przede wszystkim w razie zwłoki kontrahenta. Wierzyciel może wyznaczyć dodatkowy, odpowiedni termin do wykonania świadczenia i zastrzec, że po jego bezskutecznym upływie odstąpi od umowy (art. 491 KC). Samo opóźnienie nie wystarcza, potrzebne jest więc pisemne wezwanie z jasno określonym terminem.
Ustawowe prawo odstąpienia może powstać także w innych sytuacjach, na przykład gdy:
- świadczenie stało się niemożliwe, a dłużnik ponosi za to odpowiedzialność,
- przy sprzedaży urządzenia wada nie została usunięta w rozsądnym czasie,
- kontrahent wyraźnie oświadczył, że nie wykona zobowiązania.
W praktyce przy dostawie maszyn najczęściej spotyka się zwłokę i wady. Ustalenie, czy wada jest istotna, zależy od tego, czy urządzenie nadaje się do zamierzonego użytku. Ocena ta bywa sporna, dlatego lepiej nie czekać z reakcją i udokumentować każdy etap.
Odstąpienie umowne: prawo zapisane w umowie
Strony mogą w umowie przewidzieć własne przyczyny odstąpienia, niezależnie od przepisów ustawowych. Typowe przykłady to wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego przez kontrahenta, utrata wymaganych uprawnień czy przekroczenie ustalonego terminu dostawy o określoną liczbę dni. Zapis powinien być konkretny i możliwy do sprawdzenia.
Dobrze skonstruowana klauzula zawiera cztery elementy, które pokazuje poniższa tabela:
| Element zapisu | Co powinien zawierać | Przykład przy dostawie linii produkcyjnej |
|---|---|---|
| Zdarzenie uprawniające | Opis, który można stwierdzić obiektywnie | Opóźnienie dostawy o więcej niż 30 dni |
| Termin skorzystania | Liczony od dnia, w którym strona dowiedziała się o zdarzeniu | 14 dni od powzięcia wiadomości o opóźnieniu |
| Forma oświadczenia | Pismo z potwierdzeniem doręczenia lub wiadomość e-mail na adres z umowy | List polecony lub e-mail z potwierdzeniem odczytu |
| Skutki finansowe | Zasady zwrotu zapłat i rozliczenia kosztów | Zwrot zaliczki w ciągu 14 dni od odstąpienia |
Skutki odstąpienia od umowy
Odstąpienie od umowy powoduje, że strony są zobowiązane do zwrotu sobie wzajemnie tego, co zostało spełnione (art. 494 KC). Oznacza to, że przedsiębiorca może żądać zwrotu zapłaconych kwot, a jednocześnie musi oddać otrzymany towar lub jego równowartość. Zakres zwrotu warto określić w umowie, bo spory zwykle dotyczą wartości rzeczy w chwili zwrotu i kosztów transportu.
Po odstąpieniu można dochodzić także innych roszczeń. Należą do nich:
- odszkodowanie za szkodę, jeśli odstępujący ją wykaże i wykaże winę drugiej strony,
- kara umowna, jeżeli umowa ją przewiduje i jest ona uzasadniona,
- odsetki za opóźnienie w zwrocie świadczeń.
Odrębne zasady obowiązują przy zadatku. Jeżeli odstępuje ten, kto go wpłacił, zadatek przepada na rzecz drugiej strony. Jeżeli odstępuje ten, kto go otrzymał, musi zwrócić zadatek w podwójnej wysokości (art. 396 KC). Ten mechanizm bywa mylony z zaliczką, która podlega zwrotowi w zwykłym trybie.
Jak zapisać klauzulę odstąpienia w umowie
Dobrze napisana klauzula odstąpienia zamyka wiele sporów jeszcze przed ich powstaniem. Przy jej redagowaniu warto kierować się kilkoma zasadami:
- Wymień wszystkie zdarzenia, które uprawniają do odstąpienia, i zastrzeż, czy lista jest zamknięta.
- Określ terminy skorzystania z prawa oraz moment, od którego są liczone.
- Wskaż formę oświadczenia i adres do doręczeń, także adres e-mail.
- Ureguluj rozliczenia po odstąpieniu: terminy zwrotu, stan rzeczy i sposób wyceny.
- Ustal, czy zapisy umowne wyłączają odstąpienie ustawowe, czy je uzupełniają.
- Przewidź, co z zamówieniami już zrealizowanymi częściowo, aby uniknąć sporu o ich rozliczenie.
Fundacja lub stowarzyszenie, które zamawia sprzęt na wydarzenie, również powinno mieć taki zapis. Jeżeli dostawca nie dotrzyma terminu, a klauzula jasno określa skutki, organizacja może szybko wycofać się z zamówienia bez ryzyka płacenia za sprzęt, którego nie otrzyma na czas.
Odstąpienie od umowy handlowej przysługuje z mocy ustawy przede wszystkim przy zwłoce i niemożliwości świadczenia, a strony mogą rozszerzyć je o własne przyczyny. Kluczem jest precyzja: jasne zdarzenia, terminy, forma oświadczenia i zasady rozliczeń. Zapisy przygotowane z myślą o konkretnej współpracy chronią firmę znacznie skuteczniej niż ogólny szablon.
- Autor
- Dawid T.
- Opublikowano
- Czas czytania
- 3 min
- Kategoria
- Prowadzenie firmy