Finanse i podatki

Kupiłeś dom po termomodernizacji? Sprawdź, czy ulga przypada tobie, czy sprzedawcy

Dom po ociepleniu i z nowym piecem to atrakcyjny zakup, ale ulga termomodernizacyjna nie przechodzi na kupującego automatycznie. Wyjaśniamy, kto może odliczyć wydatki i co wpisać w akcie.

Oglądasz dom z nowym ociepleniem, świeżymi oknami i kotłem kondensacyjnym. Sprzedawca z dumą pokazuje faktury, a w ogłoszeniu widnieje dopisek „po termomodernizacji". Naturalnie nasuwa się pytanie, czy skoro za te prace zapłacił ktoś inny, to ulgę w PIT można „odziedziczyć" razem z kluczami.

Krótka odpowiedź brzmi: nie. Ulga termomodernizacyjna jest prawem osoby, która sama poniosła wydatek, a nie przywilejem przypisanym do budynku. Poniżej wyjaśniamy, co z tego wynika dla kupującego i dla sprzedającego, jak opisać to w umowie oraz na co zwrócić uwagę, jeśli dom ma służyć także fundacji, stowarzyszeniu albo niewielkiemu warsztatowi.

Dom już ocieplony, a ulga? Podstawowa zasada dla kupującego

Ulga termomodernizacyjna pozwala odliczyć od podstawy opodatkowania wydatki na materiały budowlane, urządzenia i usługi związane z przedsięwzięciem termomodernizacyjnym w jednorodzinnym budynku mieszkalnym. Kluczowe są dwa warunki: podatnik musi być właścicielem (lub współwłaścicielem) budynku oraz musi samodzielnie ponieść wydatek, udokumentowany fakturą wystawioną na niego. Samo to, że dom jest docieplony, nie ma tu znaczenia.

Dla kupującego oznacza to prosty wniosek. Jeżeli prace wykonano, zapłacono i rozliczono, zanim zostałeś właścicielem, to nie poniosłeś tych wydatków. Zapłaciłeś za nieruchomość w stanie, w jakim się znajdowała, a cena obejmowała wartość ocieplenia, ale nie jest ona wydatkiem na termomodernizację w rozumieniu przepisów.

Warto też pamiętać, że ulga jest odliczeniem od podstawy opodatkowania, a nie od podatku. Jej wartość zależy więc od skali podatkowej, w której się rozliczasz. Zyskuje się tyle, ile wynosi odliczona kwota pomnożona przez stawkę PIT.

Nie oznacza to, że kupno takiego domu jest „gorsze" podatkowo. Ocieplony budynek to niższe rachunki i mniejsza potrzeba inwestycji. Ulgę możesz za to wykorzystać przy własnych, kolejnych pracach, o ile spełnią warunki ustawowe. Poniżej rozbieramy, kto co zachowuje i gdzie najczęściej pojawiają się nieporozumienia.

Co może odliczyć poprzedni właściciel po sprzedaży domu

Sprzedający, który sfinansował termomodernizację w czasie, gdy był właścicielem, zachowuje prawo do ulgi. Sprzedaż domu jej nie anuluje, ponieważ prawo do odliczenia wynika z poniesionego wydatku, a nie z późniejszego posiadania nieruchomości. Może więc rozliczyć ulgę także w zeznaniach za kolejne lata, mimo że domu już nie ma.

Obowiązuje limit 53 000 zł na jednego podatnika w odniesieniu do przedsięwzięcia termomodernizacyjnego. Wydatki można odliczać przez okres 6 lat kalendarzowych, licząc od końca roku, w którym poniesiono pierwszy wydatek. Jeżeli w jednym roku podatnik nie zdoła odliczyć całej kwoty, bo dochód był niższy od ulgi, niewykorzystaną część przenosi na kolejne lata w ramach tego okresu.

W praktyce wygląda to tak. Właściciel ocieplił dom w 2022 roku, wydał 40 000 zł, a w 2023 roku sprzedał nieruchomość. Za 2022 rok odliczył część kwoty, bo dochód był ograniczony. Resztę może odliczyć w zeznaniach za lata następne, aż do upływu sześcioletniego terminu, niezależnie od tego, że nie jest już właścicielem.

Ważne zastrzeżenie dotyczy tzw. zwrotu ulgi. Przepisy przewidują, że jeśli odliczone wydatki zostały podatnikowi zwrócone w jakiejkolwiek formie (np. dofinansowanie, premia termomodernizacyjna), to odliczenie pomniejsza się o tę kwotę. Sama sprzedaż domu nie jest takim zwrotem, nawet jeśli cena uwzględnia wartość prac. Cena rynkowa to rozliczenie transakcji, a nie zwrot wydatku z tytułu ulgi.

Dla kupującego jest to informacja uspokajająca: sprzedawca nie musi niczego korygować z powodu sprzedaży, więc jego rozliczenia nie powinny wpływać na twoją sytuację. Dopiero gdy z własnego, odrębnego powodu będzie musiał skorygować odliczenie, sprawa dotyczy wyłącznie jego i urzędu skarbowego.

Czego kupujący nie odliczy i dlaczego faktury sprzedawcy nie wystarczą

Przekazanie faktur przy sprzedaży bywa traktowane jak symboliczne przekazanie ulgi. To błąd. Faktury wystawione na poprzedniego właściciela dokumentują jego wydatki, a nie twoje. Nawet jeśli dostaniesz oryginały, nie możesz ich wpisać do załącznika PIT/O, bo nie ty płaciłeś wykonawcy.

Nie odliczysz również ceny zakupu domu ani jej części odpowiadającej wartości ocieplenia. Ulga obejmuje konkretne kategorie wydatków: materiały, urządzenia i usługi wymienione w przepisach, poniesione na przedsięwzięcie termomodernizacyjne. Cena nieruchomości do nich nie należy, nawet jeśli notariusz wskaże w akcie, że dom jest „po modernizacji".

Aby odliczać własne wydatki, trzeba spełnić kilka warunków:

  • być właścicielem lub współwłaścicielem jednorodzinnego budynku mieszkalnego w chwili ponoszenia wydatku (zgodnie z obowiązującymi przepisami);
  • mieć fakturę wystawioną na siebie, z danymi nabywcy, a nie na poprzedniego właściciela;
  • wydatek musi być poniesiony przez ciebie, czyli zapłacony z twoich środków;
  • wykonawca powinien być czynnym podatnikiem VAT, a faktura dotyczyć materiałów lub usług objętych ulgą;
  • wydatki nie mogą być wcześniej sfinansowane lub zwrócone z dofinansowania, bo wtedy odliczenie ulega pomniejszeniu;
  • przedsięwzięcie musi być ukończone w ciągu 3 lat od końca roku, w którym poniesiono pierwszy wydatek, a odliczenie mieści się w limicie 53 000 zł.

Dopiero łączne spełnienie tych warunków uprawnia do odliczenia. Dlatego faktury sprzedawcy mają dla ciebie wartość dokumentacyjną: potwierdzają zakres prac, daty i gwarancje, lecz nie otwierają drogi do ulgi.

Sytuacje graniczne: przejęte prace, zaliczki i niedokończony remont

Najwięcej wątpliwości budzą transakcje, w których termomodernizacja nie jest zamknięta w dniu podpisania aktu. Wtedy trzeba rozdzielić, co zapłacił sprzedawca, a co zapłacisz ty. Kluczowa zasada jest ta sama: odliczasz tylko to, co sam sfinansowałeś, i to na podstawie faktur wystawionych na ciebie, po tym jak stałeś się właścicielem.

Dom kupiony w trakcie ocieplania

Załóżmy, że sprzedawca zdążył zamówić i opłacić rusztowanie oraz część materiałów, a elewację dokończysz ty. Jego wydatki pozostają jego, a wydatki od dnia zakupu będą twoje. Jeśli po przejęciu domu zlecisz wykonawcy dokończenie prac i zapłacisz za nie, możesz odliczyć te wydatki, o ile faktury wystawiono na ciebie. Dla przejrzyłości dobrze mieć protokół stanu zaawansowania robót z dnia przekazania.

Zaliczki wpłacone wykonawcy

Sprzedawca mógł wpłacić zaliczkę na okna lub kocioł, który zostanie zamontowany już u ciebie. Zaliczka zapłacona przez niego to jego wydatek, nawet jeśli towar trafi do twojego domu. Nie przechodzi ona na ciebie automatycznie. Jeśli chcesz mieć realny wpływ na rozliczenie, w umowie należy ustalić, że rozliczasz się z wykonawcą od nowa, a sprzedawca otrzymuje zwrot lub rekompensatę w cenie. Wtedy faktura końcowa powinna wskazywać ciebie jako nabywcę i uwzględniać twoją płatność.

Umowa z wykonawcą przejęta przez nabywcę

Zdarza się, że kupujący wchodzi w prawa i obowiązki sprzedawcy wynikające z umowy o roboty. Podatkowo liczy się jednak to, kto zapłacił i na kogo wystawiono fakturę. Warto uzgodnić z wykonawcą aneks, a faktury za pozostałą część prac wystawić na nowego właściciela. Kwoty zapłacone wcześniej przez sprzedawcę nadal pozostaną jego wydatkiem, więc nie wliczysz ich do swojego limitu.

Dom używany także na potrzeby organizacji lub warsztatu

Jeśli kupujesz dom, w którym planujesz biuro fundacji, świetlicę stowarzyszenia albo niewielki warsztat z maszynami, sprawdź dwa wątki. Ulga dotyczy budynków mieszkalnych jednorodzinnych, więc część wykorzystywana wyłącznie na działalność może powodować wątpliwości co do zakresu odliczenia. Ponadto wydatków zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów nie wolno odliczać drugi raz w ramach ulgi. Przy takim zastosowaniu warto z doradcą podatkowym ustalić, jak podzielić wydatki na część mieszkalną i działalność, a także czy sama organizacja, a nie ty prywatnie, jest właścicielem budynku.

Akt notarialny i dokumenty: jak zabezpieczyć się przed sporem

Akt notarialny nie decyduje o prawie do ulgi, ale dobrze sporządzone zapisy i załączniki ograniczają ryzyko nieporozumień. Chodzi o to, by obie strony wiedziały, kto rozlicza które wydatki i co dzieje się z dokumentami. Warto porozmawiać o tym z notariuszem przed terminem podpisania, a nie przy samym podpisie.

Praktyczna lista zapisów i dokumentów do ustalenia:

  1. Oświadczenie sprzedawcy o rozliczeniu ulgi – czy korzystał z ulgi, w jakiej wysokości, i że nie będzie zgłaszał roszczeń wobec kupującego z tego tytułu.
  2. Oświadczenie o dofinansowaniach – czy do prac otrzymano dotację, premię lub inną formę zwrotu, bo to wpływa na kwotę możliwą do odliczenia.
  3. Protokoły odbioru prac – potwierdzające zakres, datę i jakość wykonanej termomodernizacji.
  4. Karty gwarancyjne i instrukcje – na okna, kocioł, izolację, wraz z informacją o możliwości przeniesienia gwarancji na nowego właściciela.
  5. Kopie faktur – przekazanie ich kupującemu jako dokumentacji technicznej, z zastrzeżeniem, że oryginały sprzedawca może zachować na potrzeby własnej kontroli podatkowej.
  6. Dokumentacja projektowa i audyt – jeśli powstał, wraz z danymi o zakresie przedsięwzięcia.
  7. Zapis o cenie – jeśli ustalono ją z uwzględnieniem ocieplenia lub niedokończonych prac, dobrze to odnotować w umowie przedwstępnej lub w załączniku.

Przydatne jest też ustalenie, że sprzedawca w razie kontroli udostępni kupującemu potrzebne informacje, a kupujący odwrotnie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której prace zostały dokończone po sprzedaży. Taki zapis nie zmienia przepisów podatkowych, ale ułatwia późniejszą korespondencję z urzędem.

Ulga a cena domu: jak negocjować i co sprawdzić przed podpisaniem umowy

Zapytaj sprzedawcę wprost, czy korzystał z ulgi termomodernizacyjnej i czy jeszcze zamierza ją odliczać. Z punktu widzenia kupującego nie jest to informacja, która zmienia jego prawa, ale pomaga ocenić, jak wyglądały finanse inwestycji. Sprzedawca, który nie zdążył wykorzystać limitu, i tak odliczy resztę sam, więc nie warto oczekiwać obniżki ceny „za ulgę", której nie dostajesz.

Korekta podatkowa zwykle nie dotyczy transakcji sprzedaży jako takiej. Obowiązek zwrotu odliczenia pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy podatnik otrzymał zwrot wydatków albo gdy odliczył coś bez podstaw. Jeśli sprzedawca ma wątpliwości, powinien skonsultować się ze swoim doradcą, a ty możesz poprosić o oświadczenie, że ewentualne skutki jego rozliczeń go obciążają.

Równie ważna jest ocena techniczna budynku. Sprawdź, co faktycznie wykonano:

  • grubość i rodzaj izolacji ścian, dachu i stropu oraz stan elewacji;
  • rok i parametry okien, drzwi, kotła lub pompy ciepła;
  • dokumentację powykonawczą i ewentualny audyt energetyczny;
  • ślady zawilgocenia, mostków termicznych czy nieszczelności widoczne przy oględzinach;
  • zgodność wykonanych prac z uzyskanymi zgłoszeniami lub pozwoleniami, jeśli były wymagane.

Zlecenie niezależnego przeglądu, np. badania termowizyjnego, bywa tańsze niż późniejsze poprawki. Jeśli wyjdą usterki, masz argument do negocjacji ceny lub zabezpieczenia części kwoty do czasu naprawy. Płacisz wtedy za faktyczny stan domu, a nie za samo hasło „po termomodernizacji".

Podsumowanie: kto z kim rozlicza się z fiskusem

Ulga termomodernizacyjna należy do tego, kto poniósł wydatek i miał wtedy prawo do budynku. Sprzedawca zachowuje swoje odliczenie w granicach limitu 53 000 zł i sześciu lat, a kupujący może odliczać wyłącznie własne, udokumentowane fakturami wydatki poniesione po zakupie. Cena domu ani przejęte faktury nie dają prawa do ulgi.

Przy transakcjach z niedokończonymi pracami, zaliczkami lub częściowym użytkowaniem na działalność warto skonsultować plan z doradcą podatkowym i notariuszem jeszcze przed podpisaniem umowy. Pozwoli to precyzyjnie opisać podział odpowiedzialności i uniknąć sporów.

Najczęstsze pytania

Czy mogę odliczyć termomodernizację wykonaną przez poprzedniego właściciela?

Nie. Ulgę odlicza podatnik, który sam poniósł wydatek, a faktury muszą być wystawione na niego. Wydatki sprzedawcy pozostają jego prawem do odliczenia.

Czy sprzedaż domu odbiera sprzedawcy prawo do ulgi?

Nie. Może on dalej odliczać wydatki poniesione w czasie własności, w ramach limitu 53 000 zł i sześcioletniego okresu odliczania.

Czy mogę odliczyć prace dokończone po zakupie domu?

Tak, jeśli to ty zapłaciłeś, jesteś właścicielem, a faktury wystawiono na ciebie. Dobrze jest mieć protokół stanu robót z dnia przekazania nieruchomości.

Czy w akcie notarialnym trzeba wpisywać informacje o uldze?

Nie ma takiego obowiązku, ale warto dodać oświadczenia sprzedawcy o rozliczeniu ulgi i ewentualnych dofinansowaniach. Zmniejsza to ryzyko późniejszych nieporozumień.

Autor
Dawid T.
Opublikowano
Czas czytania
9 min